Giới thiệu
Đền Chợ Củi
Nơi thờ Đức Thánh Quan Hoàng Mười — tựa núi Ngũ Mã, nhìn ra dòng sông Lam.
Đền Chợ Củi (hay còn gọi là Đền Củi, Khu Độc Linh Từ) là một trong những ngôi đền linh thiêng bậc nhất xứ Nghệ, gắn liền với đời sống tâm linh của nhân dân vùng đất Hà Tĩnh.
Vị trí địa lý và không gian kiến trúc:
Đền nằm sát quốc lộ 1A, thuộc địa phận xã Xuân Hồng, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Thế đất của đền vô cùng đắc địa khi "tựa sơn hướng thủy", lưng tựa vào dãy núi Hồng Lĩnh hùng vĩ, mặt hướng thẳng ra dòng sông Lam hi hòa, tạo nên cảnh quan vừa uy nghiêm, vừa nên thơ.Nhân vật thờ tự:
Đền là nơi thờ tự chính của Thánh Mẫu Liễu Hạnh (trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt) và Đức Quan Hoàng Mười – vị nhân thần có công lớn trong việc dẹp giặc, bảo vệ và xây dựng đất nước, được nhân dân vô cùng tôn kính. Bên cạnh đó, đền còn có các ban thờ Ngũ Vị Tôn Ông, Chầu Mười, quan Triều, miếu Cô, miếu Cậu...Giá trị lịch sử và lễ hội:
Được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng (khoảng thế kỷ XVII) và trải qua nhiều lần trùng tu, đền giữ vai trò quan trọng trong việc lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Vào các dịp lễ hội hàng năm, đặc biệt là hội chính vào tháng 3 và tháng 10 âm lịch, hàng vạn du khách thập phương lại đổ về đây để dâng hương, chiêm bái và cầu bình an, tài lộc.
Tư liệu ảnh
Hình ảnh di tích
Huyền tích
Bè tre trên sông Lam và mây ngũ sắc
Theo truyền gian dân gian và các tài liệu lịch sử lưu giữ, Đền Chợ Củi gắn liền với sự hiển linh và công đức của Đức Thánh Quan Hoàng Mười - vị nhân thần tài đức vẹn toàn, có công lớn trong việc dẹp giặc cứu nước, bảo vệ nhân dân và phù trợ cho quốc thái dân an.
Tranh minh hoạ theo lối sơn mài – không mô tả hình tượng Đức Thánh.
Thân thế theo các nguồn
- 01Con Vua Cha Bát Hải Động ĐìnhTheo tín ngưỡng Tứ phủ, Ngài là vị Hoàng thứ mười, thiên quan giáng trần giúp dân, giúp nước.
- 02Danh tướng Lê KhôiDân gian xứ Nghệ đồng nhất Ngài với Lê Khôi, cháu Lê Lợi, tướng nghĩa quân Lam Sơn đánh giặc Minh.
- 03Danh tướng Nguyễn XíNhà nghiên cứu Nguyễn Danh Ngà cho rằng khả dĩ nhất là Nguyễn Xí, người trấn giữ Nghệ An – Hà Tĩnh.
Huyền tích dân gian và giả thuyết nghiên cứu được trình bày song song; nội dung chính thức theo hồ sơ di tích.
Những dấu mốc bên bến sông
Thời Lê
Theo truyền thuyết và tài liệu nghiên cứu, dân làng lập đền thờ Ngài nơi mối đùn thành mộ, tựa núi Ngũ Mã, nhìn ra sông Lam.
1926
Đền được tu sửa; niên hiệu Bảo Đại nguyên niên còn khắc trên thượng ốc (theo Lý lịch di tích, 1992).
1968 – 1972
Đền nằm trên tuyến giao thông đường sông chiến lược, bị bom đạn tàn phá.
1974
Ty Văn hoá tỉnh đưa đền vào chế độ bảo vệ của Nhà nước.
1978 – 1980
Lũ lớn cuốn trôi gần hết, chỉ còn nền móng, chân cột và ban Công đồng do dân dựng.
1990
UBND xã Xuân Hồng phối hợp với Bảo tàng Nghệ Tĩnh tu sửa đền.
1993
Bộ Văn hoá – Thông tin công nhận Di tích Kiến trúc – Nghệ thuật cấp Quốc gia (QĐ 57-VH/QĐ, 18/01/1993).
2015
Trùng tu, tôn tạo với sự hỗ trợ của tỉnh Hà Tĩnh, các sở ngành và nhân dân thập phương.
2016
Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh.
2025
UBND xã Nghi Xuân thành lập Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã (QĐ 3155/QĐ-UBND, 30/10/2025).
Biểu tượng của Ngài
Áo vàng, quạt và bút — văn võ song toàn
- Sắc vàngBiểu tượng của sự tôn quý, ánh sáng linh thiêng và uy quyền trong hệ thống thần linh tối cao.
- Chiếc quạtNgài ngự về tay cầm quạt: phong thái thư sinh, tài hoa, phóng khoáng.
- Cây bútVăn võ song toàn; người đi lễ xin Ngài phù trợ học hành, công danh.
- Mây ngũ sắcTương truyền mây ngũ sắc kết thành xích mã, rước Ngài về trời.
- Ngựa đỏ – vàngVăn chầu tả Ngài cưỡi ngựa, áo vàng; lễ dâng quen thuộc có ngựa mã, chè xanh, trầu cau.
Thứ tự thờ tự